Bu ayette Allah (c.c.), mü'minleri, Yahudi ve hristiyanlar ile bunların dışında kalan diğer kafirleri dost edinmekten men ederek bunun imana aykırı bir davranış olduğunu . açıklıyor.

Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Allah (c.c.) bu ayetlerde müminlere, dinleri ve inançları farklı olduğu takdirde, en yakınları olan babalarını ve kardeşlerini dahi dost edinmemelerini, bunları veli kabul etmemelerini, bunlara idari görevler vermemelerini emrediyor. Kim, bu gerçeklere ve bu emre rağmen, inançsız ve bozuk akideli kafir babasını, kardeşini veya bir yakınını veli edinip bunlara yetki verirse, zalimdir. Peki ya bizzat kendisinin, atalarının ve inancının düşmanı olan kimseleri dost edinir, veli tanır, kendi adına onları söz sahibi kılarsa durumu ne olur? Acaba bu kimse zalim olmaz mı? Elbette zalimdir ve Allah'a (c.c.) yeminle belirtmeliyim ki, bu kişi zalimlerin en zalimidir.

Bu yüce ayette; kafirleri dost edinmenin, onlara velayet yetkisi vermenin asla bir mazereti olamayacağı açıklanıyor. Hiç kimsenin babası, kardeşi, ülkesi, malı, hısım ve akrabası ya da eşleri adına korktuğunu bahane ederek kafirleri dost edinmesinin, asla mazeret olarak kabul edilmeyeceği gerçeği vurgulanıyor.

Burada şöyle bir soru akla gelebilir: "Tefsir alimlerinin bir çoğu bu ayetin cihat hakkında nazil olduğunu söylerken, siz buna nasıl bakıyorsunuz?"

Bu soruya iki şekilde cevap verebiliriz:

1-  Bilindiği gibi cihat, her müslümana gücü ve imkanı nisbetinde farzdır. Söz konusu sekiz sınıf mazeret gösterilerek, cihat terk edilemez. Dolayısıyla, müşriklere karşı düşmanlığı terketmek ve onlarla ilgi ve bağlan koparmamak noktasında da bütün bunlar mazeret olarak ileri sürülemez. Nasıl ki bu sekiz sınıftan biri veya hepsi ileri sürülerek cihat terk edilemezse, bunlar ileri sürülerek müşriklere dostluk da gösterilemez, bunlar adına kafir ve müşriklerle işbirliği içine asla girilemez.

2-  Ayetin kendisi de bizim anlattığımız noktaya delalet etmektedir. Çünkü ayette şöyle buyruluyor:

 (Tevbe: 9/24)

Allah (c.c.) ve Rasulü'nün (s.a.v.) sevgisi, kesinlikle müşriklere karşı düşmanlığı ve onlarla her türlü bağı kesmeyi, müşriklere karşı gereken tavrı sergilemeyi vacip kılar. Nitekim cihat sevgisi de böyle bir tercihin yapılmasını gerektirir. Başarı Allah'tandır.

Bu gerçekler insaf sahibi bir kimseye ulaştığında meseleyi açık bir şekilde anlayacaktır. Ancak taassubu sebebiyle Allah'ın (c.c.) basiretini körelttiği kimse, gerçekleri görmezlikten gelecektir. Nitekim Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

"Üzerlerine Rabbinin (azap) sözü hak olmuş bulunanlar, kendilerine her türlü ayet gelmiş olsa bile, o acı azabı görmedikçe yine de iman etmezler."

"Kafirler de birbirlerinin velisidirler. Eğer siz bunu (birbirinize gerekli yardımı) yapmazsanız, yeryüzünde fitne ve büyük bir kargaşa olur."

 (Enfal: 8/73) Allah (c.c.), kafirlerin birbirlerinin velileri olduklarını ve müslümanlardan uzak olduklarını bildiriyor. Eğer müslümanlar da bir araya gelip birbirleriyle dost olmazlarsa, büyük bir fitnenin ve kargaşanın ortaya çıkacağını haber veriyor.

Müslümanların kafirleri sevmesi ve veli edinmesi, dinde büyük bir fitneye sebep olur. Hatta bu fitne sadece dinde olmayıp, insanın kendisi ve malları için de söz konusudur. Çünkü vacip ve farzların terk edilmesi, bir çok haramların işlenir hale gelmesi, İslam şeriatının dışına çıkılması gibi durumlar hem dinde hem de insanın kendisi ve malları üzerinde büyük bir fitne ve kargaşa nedenidir. Dolayısıyla, bozguncuların: "Müşriklerle dostluk, barış ve afiyet getirir." türünden sözlerinin hiçbir anlamı yoktur?

Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

"Onlar, küfür işledikleri gibi, sizin de küfür işleyip kendileriyle bir olmanızı arzu etmektedirler. Allah yolundahicret etmedikçe onlardan herhangi bir dost edinmeyin. Eğer yüz çevirirlerse, bulduğunuz yerde onları tutun ve öldürün. Onlardan ne bir dost ne de bir yardımcı edinmeyin." (Nisa: 4/89) Yüce Allah, kafirlerin, müslümanların da tıpkı kendileri gibi kafir olmalarını istediklerini haber veriyor. Daha sonra da iman ehlini, hicretle sonuçlansa bile, müşriklerle kafirleri dost edinmekten menediyor. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Ey iman edenler! Mümin kadınlar size muhacir olarak geldikleri zaman, onları imtihan edin. Allah, onların imanlarını daha iyi bilir. Eğer onların mümin olduklarını anlarsanız, onları kafirlere geri döndürmeyin. Ne bu kadınlar o kafirlere helaldir ne de o kafirler bu kadınlara helal olur. Kafirlere, kadınlar için sarfettiklerini verin. O kadınlara mehirlerini verdiğiniz takdirde, onlarla evlenmenizde size bir günah yoktur. Kafir kadınları nikahınızda tutmayın. Onlar için sarfettiğiniz mehri isteyin; onlar da (kafir erkekler) sarfettikleri mehri istesinler. Bu, Allah'ın hükmüdür; aranızda O hükmeder. Allah, her şeyi hakkıyla bilendir, hikmet sahibidir. Eşleriniz için sarfettiklerinizden bir şey (eğer onların dinden çıkmaları sebebiyle) kafirlere gider, siz de onlara galip gelirseniz, ganimetten eşleri giden erkeklere sarfettikleri kadarını verin. İman ettiğiniz Allah'a karşı gelmekten sakının.

Ey Peygamber! Mümin kadınlar, Allah'a hiçbir şeyi şirk koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina işlememek, evlatlarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasında bir yalan düzüp getirmemek ve iyilik hususunda karşı gelmemek üzere sana bey'at etmek için geldiklerinde, onların bey'atlarını kabul et ve onlar için Allah'tan mağfiret dile. Şüphe yoktur ki, Allah çok bağışlayıcı, çok merhamet edendir.

Bunun üzerine; Rasulullah (s.a.v.), derhal Ali'yi (r.a.), mektubu üzerinde taşımakta olan kadını izleyip, yakalaması için görevlendirdi. Ali (r.a) beraberindeki arkadaşlarıyla birlikte kadını yolda yakaladı ve üzerindeki mektubu saç örgülerinin arasından çıkardı. Bunun üzerine bu sahabe hemen Rasulullah'a (s.a.v.) gelip özür diledi, imanında bir kuşkusu bulunmadığını yemin ederek açıkladı. Ancak kendisi hicret ettikten sonra geride kalan ailesini orada himaye edebilecek bir yakınının olmadığını, bu mektubu yazmakla Kureyşliler tarafından ailesine sahip çıkılmasını amaçladığını belirtti. Ömer (r.a.), bu zatın öldürülmesi için Rasulullah'tan (s.a.v.) izin istedi. Bunun üzerine Rasulullah (s.a.v.) şöyle buyurdu:

Eğer bu kişi Bedir ehlinden olmamış olsaydı, yazdığı bu mektup sebebiyle kesinlikle öldürülürdü.

Bu ayetler gösteriyor ki: Kafirlere karşı düşmanlık göstermek ve onlarla her türlü münasebeti kesmek vaciptir. Çünkü Allah (c .c.), kendisinin ve müminlerin düşmanlarının veli edinilmesini yasaklamıştır. Bu sure, onları düşman olarak tanıma bakımından gereken uyarıyı yapmaktadır.

Daha sonra ayette şu ifade yer alıyor:

Yani, onların tüm düşmanlıklarına rağmen siz onlara kucak açıyorsunuz. İşte bu, şüphecilerin şüphelerini iptal etmeye yeter. Allah (c.c.) müşriklere dostluk göstermeyi reddetmiş ve bunu istemediğini belirtmiştir. Buna rağmen insanlar, ellerindeki mallar ile batıl ehline yardımda bulunuyor, müslümanların açıklanmaması gereken sırlarını yazışmayla bildirmeye kalkışıyor, sonra da dilleriyle böyle bir şey yapmadıklarını (onlara karşı dostluk ve sevgi göstermediklerini) söylüyorlar. Bu sure, böyle bir mektup ya da yazışma üzerine inmedi mi? Allah (c.c.) sizi, "Onlara hala sevgi besliyorsunuz" diye azarlamadı mı? Bu gerçek bütün çıplaklığıyla ortadadır. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Dikkat edilecek olursa ayette, bu kimselerin hakkı inkar etmeleri, Allah'tan (c.c.) geleni kabul etmemeleri, sırf Allah'a iman ettikleri için Rasulü ve müslümanları ülkelerinden çıkarmaları düşmanlık sebebi olarak gösteriliyor. İşte bunlar, onları düşman olarak tanımak için yeterlidir.

Gizliyi de açığı da bilen Allah (c.c.), onlarla dostluk konusunda bizi uyarıyor. Bu oldukça ağır bir tehdittir. Zira O, şöyle buyuruyor:

"Sizden kim bunu yaparsa doğru yoldan sapmış olur." Yani kim Allah (c.c.) düşmanlarını veli edinir, onlara sevgi besler, gizliden gizliye müslümanların sırlarını onlara iletirse, sıratı müstakimden ayrılmış ve gidilmesi gereken yoldan sapmış olur. Yüce Rabbimiz devamla şöyle buyuruyor:

Eğer o kafirler müslümanlara egemen olacak olurlarsa, onlara çok acıklı bir azap tattırırlar.

"Size ellerini ve dillerini kötülükle uzatırlar." Size her türlü işkenceyi yapar hatta sizi öldürürler. Uzakta olmalarına rağmen onlarla dostluk kurup, yazışmalar yapsanız da, onların şerrinden kendinizi kurtaramazsınız. Çünkü, kafirlerin memnun kalabilmeleri, ancak dininizi bırakıp onların inancına dönmeniz halinde mümkündür. Bunun içindir ki, şöyle buyrulmuştur:

"Zaten inkar edivermenizi isterler." İsterler ki siz de onlar gibi küfre giresiniz. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Ayet şu gerçeğe işaret ediyor: Müşriklerin yanında sizin yakınlarınız, hısım ve akrabanız, çocuklarınız bulunabilir.

Bu onlarla dostluk kurmanız, onları veli tanımanız için geçerli bir sebep değildir. Dikkat edilirse, Hatıb b. Ebi Beltea da kafirlerin yanında çocuklarının ve yakınlarının olmasını mazeret olarak ileri sürmüştü. Ancak Allah (c.c.), onun bu mazeretini kabul etmedi. Çünkü müslümanlara farz olan, Allah (c.c.) ve Rasulü'nün (s.a.v.) sevgisini her şeyden üstün tutmaktır.

Bir kimse Allah (c.c.) ve Rasulü'nü (s.a.v.) çocuklarından, anababasından ve her şeyden daha çok sevmedikçe mümin olamaz. Çünkü: "Kıyamet Günü yakınlarınız ve çocuklarınız size fayda vermezler." ayeti; sizi Allah'ın azabından kurtarmazlar demektir. O halde, nasıl oluyor da bunları Allah'ın isteğine karşı mazeret olarak öne sürebiliyor, onlar için Allah (c.c.) düşmanlarını dost edinebiliyorsunuz? Halbuki Allah (c.c.) sizin sözlerinizi, amellerinizi ve niyetlerinizi bilip görmektedir.

Ayrıca, Allahu Teala'nın, müminlerin kimlerle dost olup, kimlerle dostluk kurmamaları gerektiği hususundaki emri, sadece Muhammed'in (s.a.v.) ümmetine has bir emir değildir. Bu, Allah (c.c.) tarafından gönderilen bütün peygamberler ve ümmetler için ortak bir noktadır. Kafirlere hiçbir dönemde asla velayet yetkisi tanınmamıştır. Çünkü Allah'ın (c.c.) emrettiği yol, sıratı müstakimdir ve bütün peygamberler de bu yol üzere bulunmuşlardır. Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Bu ayeti kerimede geçen "Sizin için güzel bir örnek vardır." sözü, tıpkı "Sonra da sana, İbrahim'in hanif dinine uy!..." diye vahyettik." (Nahl: 16/123) kavline benzer.

Yüce Allah bize İbrahim (a.s.) ve onunla beraber olanları, onların söyledikleri sözleri, kavimlerine karşı sergiledikleri tavırları güzel bir örnek olarak almamızı emrediyor. Çünkü onlar kavimlerine şöyle demişlerdi:

Bu ayette de açıkça belirtildiği gibi, müslümanların birarada yaşadıkları kafirlere karşı kesin tavırlarını ortaya koymaları vaciptir. Müslümanların, kendileriyle aynı yerde bulunan kafirlere karşı açık tavır koymaları gerekiyorsa, kendilerinden uzakta bulunanlara karşı çok daha kesin bir tavır sergilemeleri ve bütün meselelerde açık ve net bir biçimde gereken tavrı takınmaları gerekir.

"Biz sizden ve sizin Allah'tan başka taptıklarınızdan uzağız." ayetinde müşriklerden uzak olmanın öne alınıp, Allah'tan (c.c.) başka ibadet edilen putlardan uzak olmanın daha sonra zikredilmesinde ince bir nokta vardır. Buna göre önce müşriklerden daha sonra da onların taptıkları putlardan uzaklaşmak gerekir. Zira müşrikleri reddetmek, putları reddetmekten daha önemlidir. Çünkü kişi putlardan uzak olduğu halde, onlara tapanlarla ilişkisini sürdürebilir. Fakat müşriklerden uzak durup, onlarla bağlarını keserse, elbette onların ibadet etmekte oldukları şeyle ve putlarıyla da tüm bağlarını koparmış olacaktır. Zira, müşriklerden uzaklaşmasının asıl sebebi budur. Bununla ilgili olarak Allah (c.c.) şöyle buyuruyor.

"Sizden de, Allah'ın dışında taptığınız şeylerden de uzaklaşıyor ve Rabbime yalvarıyorum. Umulur ki, Rabbime dua etmemle (sizin gibi) bedbaht olmam (istediklerimden mahrum bırakılmam)." (Meryem: 19/48) Dikkat edilirse bu ayette de, önce putlara tapanlardan ardından da onların putlarından uzaklaşıldığı bildirilmiştir. Yine şu ayetlerde de aynı gerçek vurgulanmaktadır:

(Kehf: 18/16)

Bütün bu ayetlerde öncelikli olana dikkat etmek, bu ince noktayı asla gözardı etmemek gerekir. Çünkü bu, Allah'ın (c.c.) düşmanlarını iyi tanımak için önemlidir. Nice insanlar vardır ki, şirk işlemezler ama, müşriklere karşı düşmanlık göstermedikleri için asla müslüman olamazlar. Sebebi de, bütün peygamberlerin izledikleri yolu terk ederek, onların dinlerini gereğince uygulamamalarıdır.

Allah (c.c.) şöyle buyuruyor

Dikkat edilecek olursa ayette önce "düşmanlık" bunun ardından "öfke" zikredilmiştir. Zira, birinci durum ikincisinden çok daha .önemlidir. İnsan kimi zaman müşriklere öfke duyabilir; fakat onlara düşmanlık göstermez. Fakat kişinin müslüman olabilmesi için müşriklere karşı öfke duymanın yanında onlara açık bir şekilde düşmanlık da göstermesi gerekir. Böyle olmadığı takdirde üzerine düşeni yapmış olmaz.

Öfke ve kin kalple ilgilidir. Bunun alametleri dışa vurulmadıkça herhangi bir faydası olmaz.Kişi müşriklere düşmanlık edip onlarla bağlarını kesmedikçe onlara sadece öfke ve kin duymakla müslüman olamaz. Yani kin, nefret ve öfke düşmanlıkla birlikte olmalıdır ki, kafirlerle bağlar koparılsın. Müslümanlar buna rağmen onlarla bağlarını sürdürür ve dostluk gösterirlerse, bu onlarla aralarında herhangi bir buğz ve öfke olmadığını gösterir. Bu, üzerinde düşünülmesi gereken çok ciddi bir meseledir. Gereğince düşünüldüğü takdirde, bir çok gerçek ortaya çıkacaktır.

 Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:

Yüce Allah burada İslama savaş açan müşriklerle bağları kesinlikle koparmayı, onlarla dostluğu kesmeyi emrediyor. Çünkü bu müşrikler, Allah (c.c.) ve din uğrunda savaşmaları sebebiyle müslümanlara savaş açarlar. Onları ülkelerinden çıkarır ve çıkarmak isteyenlere de yardımcı olurlar. Tüm bunlara rağmen, kim hala onları dost edinirse işte onlar zalimlerin en zalimidirler.

Ayette zikredilen üç hasletin, hasr ifade eden "hum" zamiri ile bir arada kullanılması ve "Allah... yasaklar" ifadesindeki yasaklama emrinin Arapçada hasr ifade eden "innema" edalıyla bir arada zikredilmesi, sayılan özellikleri üzerinde bulunduran kafir ve müşriklere dostluk göstermeyi kesin bir şekilde haram kılmıştır. Zira bu imanla çelişmektedir.

 ^{Allah (c.c.) şöyle buyuruyor:}